Vaxandi alþjóðleg áhersla á mælikvarða umfram verga landsframleiðslu beinir sjónum að Reykjavík

Harpa, tónlistar- og ráðstefnuhús

Eftir því sem Velsældarþingið 2026 færist nær verður Reykjavík vettvangur alþjóðlegrar umræðu um hvernig samfélög skilgreina framfarir og árangur.

Í áratugi hefur verg landsframleiðsla (GDP) verið ráðandi mælikvarði á efnahagslega frammistöðu. En innan alþjóðastofnana, í stefnumótun og fræðasamfélaginu verður sífellt ljósara að efnahagsleg umsvif ein og sér segja ekki til um hvort fólk búi við heilsu, öryggi og tækifæri til að dafna, né heldur hvort hagkerfi starfi innan þolmarka náttúrunnar. Í ljósi þessarar þróunar er Velsældarþingið í ár sérstaklega tímabært.

Velsældarþingið 2026 fer fram í Hörpu í Reykjavík dagana 16.–17. apríl undir yfirskriftinni Máttur velsældar: Endurskilgreining árangurs. Þingið er meira en bara árlegur viðburður, því það fer fram á tíma þegar alþjóðleg viðleitni til að endurmeta hvernig framfarir eru mældar verður sífellt meira áberandi.

Eitt skýrt merki um þessa þróun kemur frá Sameinuðu þjóðunum. Í kjölfar Pact for the Future stofnaði framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna sérfræðihóp sem skoðar mælikvarða umfram GDP (High-Level Expert Group on Beyond GDP) í maí 2025. Markmið hópsins er að móta tillögur um afmarkaðan fjölda mælikvarða sem veita víðari mynd en verg landsframleiðsla ein og sér. Bráðabirgðatillögur hafa þegar verið birtar til samráðs, sem sýnir að hér er ekki lengur um jaðarumræðu að ræða heldur virkt alþjóðlegt stefnumótunarferli.

Á sama tíma beinist athyglin í auknum mæli að ójöfnuði. Áfangaskýrsla G20, undir forystu Joseph Stiglitz í nóvember 2025, lýsti stöðunni sem „neyðarástandi vegna ójöfnuðar“ og kallaði eftir stofnun alþjóðlegrar nefndar um ójöfnuð. Tillagan endurspeglar vaxandi skilning á því að taka þurfi á ójöfnuði af sömu alvöru og með sambærilegri alþjóðlegri samhæfingu og loftslagsbreytingar hafa hlotið á síðustu áratugum.

Annar mikilvægur þáttur í þessari víðtæku umræðu snýr að fátækt, mannréttinda og efnahagslíkana sem byggja ekki á óendanlegum hagvexti. Gert er ráð fyrir að "Roadmap for Eradicating Poverty Beyond Growth" verði til umræðu á ráðstefnu í Genf 22. apríl 2026. Ráðstefnan er haldin á grundvelli umboðs sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna um mikla fátækt og mannréttindi og er framlag til Global Coalition for Social Justice undir forystu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (ILO).

Þessi þróun í heild bendir til víðtækari breytinga á því hvernig framfarir eru metnar. Spurningin er ekki lengur aðeins hvort GDP sé gagnlegur mælikvarði. Spurningin er hvort GDP einn og sér nægi til að leiða samfélög í gegnum tímabil sem einkennist af óstöðugleika í loftslagsmálum, vaxandi ójöfnuði, álagi á lýðræðislega innviði og minnkandi trausti.

Það gerir þingið að meira en umræðu um nýja og víðtækari mælikvarða en GDP. Velsældarþingið verður hluti af stóru alþjóðlegu átaki þar sem við spyrjum okkur hverju hagkerfi eigi í raun að skila og hvernig skilgreina megi árangur með þeim hætti að hann endurspegli betur velsæld fólks, félagslegt réttlæti og sjálfbærni til lengri tíma.