Forseti og stofnandi Velsældarþingsins sæmd hinni íslensku fálkaorðu
- Lísbet Sigurðardóttir
- Jul 2, 2025
- 3 min read
Þann 17. júní 2025 var Dóra Guðrún Guðmundsdóttir, sviðsstjóri lýðheilsu hjá embætti landlæknis og stofnandi Velsældarþings, sæmd hinni íslensku fálkaorðu af forseta Íslands, Höllu Tómasdóttur, fyrir frumkvöðlastarf sitt á sviði lýðheilsu og velsældar á Íslandi. Dóra hefur rannsakað hamingju og velsæld í meira en tvo áratugi. Byltingarkenndar niðurstöður komu fram í rannsóknum hennar á efnahagskreppum og velsæld sem sýndu að þegar verg landsframleiðsla á Íslandi dróst saman jókst hamingja unglinga. Áhersla hennar á að efla velsæld sem grundvöll stefnumótunar er enn jafn sterk og áður. Þessi viðurkenning undirstrikar framúrskarandi framlag hennar til lýðheilsu og forystu hennar við að efla sýnina um velsældarhagkerfi.
Mikilvæg fálkaorðunnar
Fálkaorðan er æðsta heiðursmerki sem íslenska ríkið veitir. Stofnað var til orðunnar árið 1921 og hún er veitt einstaklingum sem hafa unnið framúrskarandi störf í þágu íslensks samfélags innan lands sem utan.
Heiti orðunnar vísar til fálkans sem hefur lengi verið tákn göfga og virðingar. Fyrr á öldum þóttu fálkar glæsileg gjöf til tignarmanna og voru um langt skeið ein verðmætasta útflutningsvara Íslands. Fálkinn var jafnframt uppistaðan í skjaldarmerki Íslands á árunum 1903 til 1919 og endurspeglar þannig sögulega og menningarlega þýðingu hans. Fálkaorðan er ekki aðeins tákn um viðurkenningu og árangur heldur tengist hún einnig sterkum böndum við íslenska arfleifð, hefðir og þjóðarstolt.
Breyting á gildum
Fyrir Dóru er það að hljóta fálkaorðuna ekki aðeins persónulegur heiður heldur einnig sterk viðurkenning á þeim gildum sem hún hefur staðið fyrir í gegnum feril sinn á sviði lýðheilsu og velsældarfræða. Þessi viðurkenning varpar ljósi á sívaxandi mikilvægi velsældarhagkerfisins og er jafnframt mikilvæg hvatning til að halda því áfram á lofti. Velsældarþingið, sem hún stofnaði og stýrir, er hluti af Evrópuverkefninu JA PreventNCD, og gegnir lykilhlutverki í að efla heilsu og jöfnuð sem grunnstoðir efnahagsstefnu. Þingið stuðlar að uppbyggingu hagnýts ramma fyrir velsældarhagkerfi sem styður sjálfbæra velsæld fyrir fólk og jörðina.
Dóra hefur bent á að nútímasamfélag okkar leggi ofuráherslu á efnahagslegan hagnað og að sú leið hafi ekki reynst farsæl. Því þurfum við að fara aðrar leiðir. Velsældarþingið stuðlar að heildstæðari sýn á árangur þar sem heilsa, jöfnuður og sjálfbærni eru sett í forgang samhliða efnahagslegum viðmiðum. Sú viðurkenning að vera sæmd fálkaorðunni undirstrikar enn frekar þann meðbyr sem þessi breyting hefur fengið. Að horfa út fyrir verga landsframleiðslu sem mælikvarða á framfarir samfélagsins krefst nýrra verkfæra, samstarfs þvert á geira og umfram allt breytingar á hugarfari og hugrekkis til að ögra gömlum viðmiðum.
„Fólk er í minni tengslum við sig sjálft, náttúruna og við aðra. [...] Við þurfum að endurskapa hagkerfið vegna þess að það er ekki að virka nógu vel. Við getum ekki haldið svona áfram, jörðin mun lifa af án okkar, en við munum ekki geta lifað á þessari jörð nema við breytum einhverju. Það er í rauninni aðalástæðan fyrir Velsældarþinginu.” sagði Dóra Guðrún Guðmundsdóttir í viðtali við Morgunblaðið 8. maí 2025. Hér má lesa viðtalið í heild sinni
Að forgangsraða heilsu og velsæld
Velsældarþingið hefur vaxið og orðið að öflugum alþjóðlegum vettvangi sem ýtir undir samræðu, miðlun rannsókna og stefnumótun. Ný íslensk könnun um mikilvægi hvers heimsmarkmiðs Sameinuðu þjóðanna, sem kynnt var á Velsældarþinginu í maí 2025, sýnir skýra breytingu á gildismati almennings: Íslendingar leggja nú meiri áherslu á „heilsu og vellíðan“ en önnur heimsmarkmið. Niðurstöðurnar, sem byggja á svörum 2.500 þátttakenda, endurspegla vaxandi stuðning við velsæld sem grunn sjálfbærs samfélags.
Á tímum þegar heimurinn stendur frammi fyrir samtengdum áskorunum sendir viðurkenningin á starfi Dóru sterk skilaboð: við þurfum að endurhugsa framfarir og byggja hagkerfi sem þjóna fólki og jörðinni. Velsældarhagkerfi vísar veginn fram á við.
_edited.png)
